Het is iets dat me blijft verbazen: de bijgelovigheid van de gemiddelde Italiaan. Je zou denken dat in een land waar je voor elk denkbare noodsituatie een heel bataljon aan heiligen klaar hebt staan, iets als bijgeloof niet nodig is. Maar niets is minder waar. Sterker nog: soms heb ik het idee dat het meer verweven is met het denken en het doen van de mensen om me heen dan welke katholieke rite ook.
Boze ogen…
We hebben allemaal wel eens van die periodes waarin alles tegelijkertijd mis lijkt te gaan. Je tikt met je autobumper een paaltje aan, laat je mooiste glas uit je handen glippen, brandt je vingers aan het strijkijzer en de wasmachine besluit op datzelfde moment dat het tijd is voor pensioen.
Als nuchtere Hollander zou je denken dat dat gewoon bij het leven hoort. Je zit die tijd uit, hoopt op niet al te grote schade, wacht rustig af en dan breken op een dag de betere tijden vanzelf weer aan.
Maar er zijn heel wat streken in Italië waar men niet zo geduldig die periodes uitzit. Ook hier in de Toscane. Hoezo wachten op betere tijden?Dit is overduidelijk een gevalletje ‘het boze oog’. Mijn buren zijn heilig overtuigd van het bestaan ervan. Je kunt het zelf thuis op de een of andere manier checken met water, olie en een schoteltje. Maar waarom niet zo snel mogelijk een bezoek brengen aan één van de ‘maghi’ die ze kennen om je van dat boze oog te verlossen en al dat ongeluk af te wenden?
En om te voorkomen dat je regelmatig bij deze tovenaars op de stoep staat om van hun diensten gebruik te maken, kun je het beste één van die beroemde rode hoorntjes bij je dragen. Mijn kinderen kregen ze bij scheepsladingen tegelijk toen ze geboren werden, onder het mom ‘Baat het niet, dan schaadt het niet’. Daar gaan we dan maar vanuit.
…ongeluk afwenden…
Behalve het boze oog is het ook zaak te proberen al het andere ongeluk in de wereld zoveel mogelijk af te wenden. Gelukkig kan je dat makkelijk zelf, zonder hulp: mannen knijpen in hun kroonjuwelen en vrouwen kloppen iets af op ijzer (en niet op hout) als je praat over iets vreselijks dat je zou kunnen overkomen.
Natuurlijk vier je verder je verjaardag niet voordat je echt jarig bent. Je vraagt gewoon om problemen als je op een dinsdag of vrijdag trouwt of aan een project begint. En al helemaal als het die dag ook nog eens de 17e is, de Italiaanse tegenhanger van onze 13. Vrijdag de 17e is een dag waarop je maar het beste zo min mogelijk de deur uitgaat.
En helaas zijn het niet alleen gesprekken over nare onderwerpen of de verkeerde nummers die ongeluk brengen. Er zijn ook personen die volgens anderen het ‘ongeluk’ aan zich hebben kleven: zo gauw die persoon zich ergens mee bemoeit, gaat er geheid van alles mis. Iemand die deze beruchte ‘iella’ met zich meedraagt, probeer je daarom maar zo ver mogelijk van je vandaan te houden. Met soms heel trieste situaties en sociaal isolement voor die betreffende personen tot gevolg.
….en geluk afdwingen
Maar natuurlijk is het niet alleen maar kommer en kwel. Geluk kun je ook afdwingen! Italianen doen er van alles en nog wat aan om dat voor elkaar te krijgen. Pasgeborenen krijgen meteen na hun eerste huiltje een gelukshemdje aan, dat daarna voor de rest van hun leven bewaard zou moeten worden. Een vriendin van mij vertelde dat haar kinderen bij hun geboorte een zakje geboortegrond als amulet kregen om te bewaren. Een bruiloft in de regen valt niet in het water, maar voorspelt juist veel goeds voor de bruid en het huwelijk. En het aanraken van de gebochelde medemens zou ook heel wat geluk brengen.
De decembermaand en haar rituelen
Het zal je nu niet meer verbazen dat ook in de feestelijke decembermaand op de meest onverwachte momenten het bijgeloof om de hoek komt kijken. Verrassend genoeg soms nauw verbonden met het geloof.
Zo dek je geen tafel voor 13 gasten, zoals het aantal personen bij het Laatste Avondmaal. Je zorgt ervoor dat je precies 12 òf 14 en meer eters bij elkaar hebt. Of je lost het ‘probleem’ op door in het uiterste geval een 14e plaats klaar te zetten inclusief bord, bestek en glaswerk voor ‘de toevallige passant’ die zo zou kunnen aanschuiven. En het kruiselings neerleggen van het bestek tijdens het eten is absoluut not done, omdat dat symbool staat voor de kruisiging van Jezus.
Nieuwjaarsrituelen
En bestaat er een beter moment om veel geluk af te dwingen voor het nieuwe jaar dan het uitgebreide diner op oudejaarsavond? Natuurlijk niet! Linzen voor veel geld, een vette varkenspoot voor de voorspoed en natuurlijk dadels en trossen druiven voor nog meer geluk en fortuin, het mag allemaal niet ontbreken.
Kun je je nu voorstellen dat ik die avond vlak voor 12 uur nadat ik voor de zoveelste keer een stuk varkenspoot met alle voorspoed die er aan kleeft heb afgeslagen, heel erg terugverlang naar de warme Hollandse oliebol en appelflap? Een stuk lichter verteerbaar om het nieuwe jaar in goed te starten en volgens mij net zo effectief!
